Wir verwenden Cookies, um bestimmte Funktionen unserer Website zu ermöglichen und Zugriffe auf unsere Website zu analysieren. Wenn Sie auf unserer Website weitersurfen, stimmen Sie der Nutzung von Cookies zu. Mehr Informationen hierzu finden Sie in unserer Datenschutzerklärung.

Ok

 

07.07.2011

Kleurendruk op recept

Alleen met de juiste pigmenten, het juiste vernis en de juiste hulpstoffen leidt drukken in kleur tot een goed resultaat

De Middellandse Zee heeft op het titelblad van de vakantiebrochure zo'n stralende turquoise kleur dat je niet kunt wachten tot de vakantie begint, de rode aardbeien op het etiket van de jampot zien er zo smakelijk uit dat het water je in de mond loopt en de jurk in de catalogus van het postorderbedrijf is zo mooi van kleur, dat je hem meteen wilt bestellen: kleurendruk is uit ons dagelijkse leven niet meer weg te denken. Maar om indruk te kunnen maken op de beschouwer, moeten de Middellandse Zee, de aardbeien en de jurk met de juiste inkt in de juiste techniek op het juiste papier worden gedrukt – en dat vereist van de drukker een groot aantal beslissingen.

Bij de keuze van de optimale drukinkt moet rekening worden gehouden met de druktechniek en de eisen waaraan het drukwerk moet voldoen. Foto: PhotoCase.com
Kleurendruk op recept

De eerste vraag die zich aandient, is welke pigmenten hij het beste kan gebruiken. Ze moeten stralend zijn, lichtecht natuurlijk, fijnkorrelig, zodat ze goed verwerkt kunnen worden, en vooral intens. Want terwijl de inktlagen op bedrukt papier met een paar duizendste millimeter ongeveer honderd keer zo dun zijn als de soms wel 0,2 millimeter dikke verflagen bij lakwerk, moeten de kleuren toch dezelfde helderheid hebben. Uit de klassieke varianten – aardpigmenten, bonte minerale pigmenten en natuurlijke organische pigmenten – moet een zodanige keuze worden gemaakt, dat de gekozen pigmenten aan deze eis voldoen. Een verstandige drukker zal zijn keuze laten vallen op witte minerale pigmenten, roet voor een diepzwarte kleur, fijngewreven metalen voor metaaleffecten en synthetische organische pigmenten voor de andere kleuren.

De volgende beslissing die de drukker moet nemen, is die over het te gebruiken bindmiddel, dat ook wel vernis wordt genoemd. Daarbij hangt het er helemaal van af met wat voor soort papier de drukker wil of moet werken en welke techniek hij wil toepassen. Wanneer het bijvoorbeeld gaat om een krant, zal hij waarschijnlijk niet kiezen voor het klassieke lijnolievernis. Dit vormt na verhitting en gecontroleerde zuurstoftoevoer weliswaar een zeer stabiele laag, maar droogt extreem langzaam. Een betere variant is in dit geval een samengesteld vernis van een dunvloeibare minerale olie waarin een harde harssoort is opgelost. Wanneer dit mengsel op papier wordt gebracht, zuigen de papiervezels de minerale olie bliksemsnel op, zodat aan de oppervlakte alleen de hars overblijft, die de pigmenten stevig omsluit.

Deze techniek heeft echter een nadeel. Om ervoor te zorgen dat het vernis snel droogt, moet er sterk absorberend en dus grof papier worden gebruikt. Daarop kan niet met een hoge resolutie worden gedrukt en bovendien maakt het ruwe oppervlak de kleurenfilm minder stabiel. Wanneer er hoge eisen worden gesteld aan kwaliteit en duurzaamheid – zoals bij het drukken van een boek – komt een dergelijk samengesteld vernis daarom niet in aanmerking. De drukker moet in dergelijke gevallen een alternatief zoeken. Het meest geschikt is een combinatievernis, dat fysische en chemische droging combineert en bestaat uit verschillende materialen: een klassiek lijnolievernis, een alkydhars, een door verhitting vloeibaar gemaakt tweede hars en een dunvloeibare minerale olie.

Wanneer deze cocktail in contact komt met papier, wordt de minerale olie evenals bij een samengesteld vernis snel opgezogen. Daardoor wordt de inktlaag voorgedroogd en krijgt deze als het ware een adempauze voor het eigenlijke, langzamere droogproces. Dit proces begint, zodra de alkydhars en de lijnolie in aanraking komen met lucht: de zuurstof zorgt ervoor dat de vetzuren in de beide componenten een binding aangaan, zodat er uiteindelijk een zeer harde, stabiele film ontstaat waarin de pigmenten stevig zijn ingesloten.

Problematisch is dit vernis, wanneer het wordt gebruikt op slecht absorberend papier, zoals het papier dat wordt gebruikt voor tijdschriften. Dan kan de minerale olie namelijk niet in de papiervezels doordringen – met het gevolg dat de inkt niet droogt. Maar natuurlijk is er ook voor dit probleem een passende oplossing: heatsetvernis. Weliswaar bestaat ook deze vernissoort uit minerale olie en hars, maar in dit geval worden de componenten van elkaar gescheiden door verhitting tot boven de 200 °C. Het effect hiervan is tweeledig. Enerzijds verdampt de minerale olie en anderzijds wordt de hars gedeeltelijk gesmolten, zodat deze zich verbindt met de papiervezels en bovendien een mooie glans krijgt.

Als alternatief hiervoor – dat altijd geschikt is, wanneer er tijdschriften of catalogi in zeer grote oplagen gedrukt moeten worden met een diepdruktechniek – kan de drukker ook kiezen voor een vernis waarbij de harsen zijn opgelost in een organisch oplosmiddel, zoals tolueen. Dergelijke oplosmiddelen verdampen al bij kamertemperatuur, waardoor de vernissen extreem snel drogen. Een nadeel is wel dat organische oplosmiddelen niet bepaald goed zijn voor de gezondheid en dus bijvoorbeeld niet kunnen worden gebruikt voor het bedrukken van voedingsmiddelenverpakkingen.

Wanneer de drukker uiteindelijk zijn keuze voor het bindmiddel heeft bepaald, heeft hij de grootste moeilijkheid weliswaar overwonnen, maar is het werk nog lang niet klaar. Hij moet nog een beslissing nemen – dit keer over de hulpstoffen die hij aan de drukinkt toevoegt. Dergelijke hulpstoffen beïnvloeden bijvoorbeeld de consistentie van de inkt en de snelheid waarmee deze droogt. Beide eigenschappen moeten optimaal zijn afgestemd op de druktechniek. En ook de schuurvastheid van het gerede drukwerk en de glans van de afbeeldingen worden bepaald door de hulpstoffen die de drukker kiest. Voor goed drukwerk geldt dus hetzelfde als voor een goede maaltijd: alleen met de juiste ingrediënten kan een optimaal resultaat worden bereikt.