18.08.2011

In de zon veranderen pullovers van kleur

Australische wetenschappers ontwikkelen kleurstoffen voor wol die onder invloed van uv-licht van kleur veranderen

Gekleurde wol: nieuwe fotochrome kleurstoffen zouden compleet nieuwe modetrends teweeg kunnen brengen. Foto: Mikromaus, PhotoCase.com

Blauw wordt zwart of zwart wordt rood: de wollen pullover van de toekomst kan van kleur veranderen, wanneer de drager ermee in de zon komt of een donkere discotheek binnengaat. Dat is de visie van de wetenschapster Tong Cheng van de Australische Deakin-universiteit, die kleurstoffen voor wol heeft ontwikkeld die onder invloed van ultraviolet licht anders van kleur worden. Dit biedt ontwerpers volgens haar compleet nieuwe vormgevingsmogelijkheden en kan wol bovendien een meer trendy image geven.

Kleurstoffen die afhankelijk van de lichtinval van kleur veranderen, worden fotochroom genoemd en zijn in de techniek allang bekend. Ze worden bijvoorbeeld toegepast in zonnebrillen waarbij de glazen donkerder worden naarmate de zon feller schijnt. Ook voor textiel (bijv. katoen) hebben onderzoekers al fotochrome kleurstoffen ontwikkeld. Door de bijzondere eigenschappen van de materialen is het tot nu toe echter niet gelukt om dergelijke kleurstoffen met traditionele methoden in te brengen in wolvezels zonder dat ze daaruit na verloop van tijd weer verdwijnen.

Bij het procédé dat nu is ontwikkeld door Cheng en haar collega's, worden de kleurstoffen niet gehecht aan de vezel zelf, maar aan een polymeer met een groot aantal minieme poriën, die de kleurstof vasthouden. Zo'n kunststofverbinding wordt aangebracht op de wolvezels en hecht zich hier zo aan vast, dat deze ook door wassen niet kan worden verwijderd.

Het vinden van de juiste polymeer was voor de ontwikkelaars een uitdaging: wanneer de poriën te groot zijn, worden de kleurstoffen gemakkelijk uitgewassen, en wanneer ze te klein zijn, kunnen ze geen kleurstof opnemen. Ook mag de polymeer geen afbreuk doen aan de draag- en waseigenschappen van de wol en bovendien moet deze het de kleurstoffen mogelijk maken onder invloed van ultraviolet licht van kleur te veranderen. Een dergelijke kleurverandering treedt op, doordat het energierijke licht de structuur van de kleurstof beïnvloedt, waardoor deze andere golflengten van het zichtbare licht absorbeert. Dit proces voltrekt zich bij de door de Australische onderzoekers gebruikte kleurstoffen binnen twee tot drie seconden.

De volgens het nieuwe procédé geverfde wol is volgens Cheng niet te onderscheiden van traditioneel textiel, behoudt zijn oorspronkelijke zachtheid en is blijvend kleurecht. Cheng kan zich voorstellen dat modeontwerpers de wol gaan gebruiken in T-shirts waarvan de dessins pas in de zon of in het donker van de discotheek zichtbaar worden. Dat zou modefabrikanten nieuwe mogelijkheden bieden op het gebied van design en marketing.

Overigens hebben de wetenschappers bij onderzoek van de volgens het nieuwe procédé geverfde wol nog een positief neveneffect ontdekt: de gebruikte polymeer fungeert ook als absorbens van de ultraviolette straling van het zonlicht, zodat daarmee geverfd textiel vrijwel volledig uv-dicht is. Hierdoor wordt de drager beschermd tegen verbranding en tegen een verhoogde kans op het ontstaan van huidkanker.